Bądź na bieżąco, dodaj swój e-mail do bazy informacyjnej Tarnogrodu!

Historia miejscowości

Historia miejscowości Luchów Górny i Luchów Dolny

Luchów Górny i Luchów Dolny położone są na południowo – zachodnim skraju gminy, nad rzeką Starą dopływem Sanu i Luchówką, w obrębie Płaskowyżu Tarnogrodzkiego. Pierwsza wzmianka o Luchowach pochodzi z roku 1565 roku, gdy za wsią Ożanna istniało łowisko Luchów strzeżone przez służbę z Ożannej. W 1578 roku Luchów notowany był już jako osada należąca do starostwa leżajskiego. Wówczas było tu 20 zagrodników i 13 komorników oraz młyn i karczma (J. Półćwiartek 1972, s. 39 i 137). Istniał we wsi zapewne wyrób kamieni młyńskich, bowiem w 1584 roku z Luchowa sprowadzono do Zamościa 40 dużych i 30 mniejszych kamieni młyńskich (M. Stworzyński 1834, przyp. 295). W 1589 roku notowano we wsi cerkiew i karczmę oraz dwa młyny. Wieś liczyła wtedy 24 zagrodników i 36 komorników, tyle samo w 1628 roku (J. Półćwiartek 1972, s. 63, 137 i 225). W 1652 roku Luchów odłączono od starostwa leżajskiego i utworzono tenutę luchowską (J. Półćwiartek 1972, s. 49). Najazd Rakoczego w 1657 roku całkowicie spustoszyła wieś. W 1766 roku tenutę luchowską, w zamian za swoje wsie w powiecie pilzneńskim, otrzymał Adam Potocki, podkomorzy różański (J. Półćwiartek 1972, s. 52). Pierwsza wzmianka o cerkwi w Luchowie pochodzi z roku 1589. W 1765 roku była tu drewniana cerkiew parafialna p.w. św. Praksedy, która należała  do dekanatu tarnogrodzkiego diecezji przemyskiej (W. Kołbuk 1998, s. 268). W latach 1841-66 wybudowano we wsi murowaną cerkiew klasycystyczną według projektu Ludwika Radziszewskiego. Jest to świątynia na planie krzyża, z ośmioboczną kopułą nad nawą. Posiada prezbiterium zamknięte prostokątnie, a przy nim zakrystię i skarbczyk. W 1919 roku utworzono w Luchowie parafię rzymskokatolicką, a dotychczasową cerkiew zamieniono na kościół  p. w. Niepokalanego Poczęcia NMP i św. Józefa. Pierwotnie przy cerkwi istniał cmentarz grzebalny. Pierwotnie przy cerkwi istniał cmentarz grzebalny. Prawdopodobnie na początku XIX wieku wytyczono nowy cmentarz grzebalny czynny do około 1860 roku. Ponownie zaczęto go użytkować od 1919 roku, kiedy utworzono parafię rzymskokatolicką. Posiada kształt czworoboczny  o pow. 0,8 ha. Przed 1862 rokiem wytyczono cmentarz dla ludności prawosławnej i był on czynny do końca lat 20-tych XX wieku. Obecnie posiada kształt czworoboku o pow. 0,5 ha (D. Kawałko 1994, s 219-220). W 1827 roku tutejszy filwark liczył 800 mórg ziemi ornej i 2260 mórg lasów. Pod koniec XIX wieku Luchów Dolny liczył 106 domów i 2092 morgi ziemi, natomiast Luchów Górny liczył 108 domów i 1861 mórg ziemi. Tutejszy folwark stanowił majorat generała Seymoura (SGKP, wypisy, s. 211). Według spisu z 1921 roku w Luchowie Dolnym były 142 domy i 842 mieszkańców, w tym 5 Żydów i 58 Ukraińców, natomiast w Luchowie Górnym było 166 domów i 842 mieszkańców, w tym 6 Żydów i 198 Ukraińców. W 1929 roku Stanisław Matraś posiadał w Luchowie 1134 ha. Od wiosny 1941 roku do listopada 1942 roku w Luchowie Górnym żandarmeria rozstrzelała około 60 żydów i Polaków. Ich zwłoki zakopano w lesie. W nocy z 29 na 30 czerwca 1943 roku wysiedlono mieszkańców wsi, a na ich miejsce osadzono Ukraińców. Dziś Luchów Dolny obejmuje obszar o pow. 1528 ha, liczba mieszkańców 596. Sołtysem wsi jest Pogorzelec Adam. Luchów Górny obejmuje obszar o pow. 2116 ha, liczba mieszkańców 594. Sołtysem wsi jest Abramek Jan.

 


Historia miejscowości Różaniec

Różaniec położony jest na południowym skraju gminy, nad rzeką Lubiją, w obrębie Płaskowyżu Tarnogrodzkiego. Miejscowość powstała po 1550 roku na terenie starostwa zamechskiego staraniem Jana Kuźmy, któremu Zygmunt August dał przywilej osadniczy na prawie niemieckim z prawem karczowania lasów nad rzeką Łubenną (Lubiją). Lustracja z roku 1564/65 wymienia tu cerkiew, 20 kmieci na półłankach siedzących na prawie wołoskim oraz bartników (K. Chłapowski, H. Żydkowicz 2001, s. 221). W 1588 roku Różaniec razem z całym starostwem zamechskim przeszedł na wieczystą własność kanclerza Jana Zamoyskiego, który w 1589 roku włączył ja do Ordynacji Zamojskiej. Rejestr z 1591 roku notował tu 3 zarybione i 2 nie zarybione sadzawki oraz ogród. Wówczas we wsi istniała cerkiew, do której w 1701 roku należał półłanek ziemi. W 1624 roku w Różańcu i Wólce (Woli) Różanieckiej Tatarzy zabili lub wzięli do niewoli 469 osób, zajęli 469 koni i spalili 87 domów, dwór wraz z gumnem, stodołami i brogiem oraz zabrali inwentarz. Zniszczeniu uległa także cerkiew drewniana. W 5 lat później był tu folwark (zapewne nowo wybudowany). Wieś się odbudowała jeszcze za życia Tomasza Zamoyskiego. Obok folwarka ordynackiego istniał do 1 poł. XVIII wieku we wsi dwu łanowy folwark wójtowski, który był w posiadaniu wnuków Jana Kuźmy – Jamińskich. Przywilej wójtowski Zygmunta Augusta potwierdzili Ordynaci, a obowiązkiem wójta była „posługa kozacka” i dostarczanie na żądanie podwód (E. Bończak-Kucharczyk, D. Bondaryk, J. Żukowski, R. Niepsuj 1989 e, s. 1). W 1653 roku Jan Sobiepan Zamoyski wydzierżawił stawy w Różańcu Szymonowi i Krzysztofowi Petro oraz Stanisławowi Szkodzie i potwierdził przywilej na arendę karczemną. W czasie „potopu” szwedzkiego folwark w Różańcu został ponownie zniszczony, ale wkrótce odbudowano go. W 1664 roku istniały tu nowe zabudowy dworskie i odnowiony ogród użytkowy (E. Bończak-Kucharczyk, D. Bondryk, J. Żukowski, R. Niepsuj 1989 e, s. 2). Według inwentarza z 1701 roku w założeniu dworskim istniał dwór, zabudowania gospodarcze (folwark) i mały sad ze śliwami i wiśniami. W folwarku znajdował się budynek czeladni służący podstarościemu i staw niezarybiony. W 1705 roku wybudowano tu browar, a w 1707 roku na rzece Lubiji młyn z foluszem. Wieś podczas wojny północnej uległa zniszczeniu i jeszcze w 1739 notowano wiele pustek. W latach 1723-33 Różaniec był zastawiony za d ługi Adamowi Chądzyńskiemu, który jednocześnie dzierżawił Wolę Różaniecką. W roku 1801 wybudowano w Różańcu nowe budynki gospodarcze: obory, stodoły i spichlerz, a w 1808 roku nowy dwór, lokalizując go w miejscu starego. W latach 1784-85 ordynat Andrzej Zamoyski osadził w Różańcu kolonistów niemieckich. W 1791 roku notowano tu 12 rodzin kolonistów, którzy łącznie posiadali 324 morgi, w tym 259 mórg ziemi ornej, 10 mórg ogrodów i 54 morgi łąk. W roku 1785 folwark różaniecki był w dzierżawie u Zagórskiego. Spis z 1827 roku notował wieś powiecie tarnogrodzkim i parafii Tarnogród. Liczyła wówczas 206 domów i1433 mieszkańców. W latach 1832-47 tutejszy folwark obejmował 1372 morgi, w tym 50 mórg łąk, natomiast pod koniec XIX wieku ordynacki folwark Różaniec Główny liczył 1198 mórg, w tym 484 morgi gruntów ornych. Według spisu z 1921 roku wieś liczyła 343 domy (8 niezamieszkałych) i 1818 mieszkańców, w tym 506 Ukraińców i 72 Żydów, natomiast folwark Różaniec Główny liczył 3 domy i 49 mieszkańców – Polaków. Wówczas tutejszy folwark ordynacki był w dzierżawie Henryka Tyndorfa. W 1929 roku folwark Bolesławin (leżący na terenie Różańca) o pow. 493 ha należał do Zygmunta Dąbkowskiego, natomiast Różaniec Główny o pow. 352 ha był we władaniu Ferdynadna Jagowdy. Około 1900 roku wybudowano w Różańcu kolejny drewniany dwór parterowy kryty gontem. W latach międzywojennych folwark w Różańcu wyłączono z Ordynacji i w 1934 roku przejął go Państwowy Bank Rolny. W 1936 roku folwarki Różaniec Główny i Różaniec Nowy zostały rozparcelowane i sprzedane. Resztówkę 122 ha zakupiła Maria z Rakowskich Jagodowska. W czasie II wojny światowej część gospodarcza została częściowo spalona w 1943 przez Niemców. Po wojnie dworek w 1944 roku przejęto na potrzeby reformy rolnej. Ośrodek gospodarczy przeszedł w użytkowanie Zespołu Szkół Rolniczych w Różańcu. Pierwsza wzmianka o cerkwi w Różańcu pochodzi z roku 1591. około 1701 roku wybudowano tu kolejną cerkiew drewnianą. W 1765 roku jako cerkiew parafialna p. w. Narodzenia NMP należała ona do dekanatu tarnogrodzkiego diecezji przemyskiej. Cerkiew ta do 1811 roku była cerkwią parafialną, do 1842 roku filialną w Babicach, a od 1842 roku ponownie parafialną. W 1842 roku w skład unickiej parafii wchodziły: Różaniec i Babice. Liczyła ona wówczas 662 parafian. Od 1875 do I wojny światowej istniała tu parafia prawosławna. Potem cerkiew stała pusta i została rozebrana w 1936 roku. Pierwotnie wokół cerkwi istniał cmentarz grzebalny, który na początku XIX wieku przeniesiono poza zabudowę wsi. Cmentarz ten był użytkowany do końca II wojny światowej. W 1905 roku rzymskokatolicy wybudowali w Różańcu murowaną kaplicę p. w. Św. Antoniego. W latach 1958-1961 dobudowano do niej nawy, a w 1967 roku zakrystię. W 1975 roku erygowano w Różańcu parafię rzymskokatolicką. Na cmentarzu przykościelnym w okresie okupacji pochowano 30 partyzantów. Cmentarz rzymskokatolicki o pow. 0,30 ha powstał w 1981 roku. W okresie okupacji hitlerowskiej utworzono we wsi szkołę ułańską, w której uczyło 2 nauczycieli. W listopadzie 1942 roku Niemcy zamordowali 4 osoby w Różańcu. W styczniu 1943 roku zastrzelili 5 Żydów, a w lutym napadli ponownie na wieś i żywcem spalili 3 osoby. 18 marca Niemcy dokonali pacyfikacji wsi. Na miejscu zamordowali 69 mieszkańców, a wieś całkowicie spalono. 27 grudnia policja ukraińska zastrzeliła 4 osoby koło kaplicy.

Obecnie Różaniec Pierwszy zajmuje pow. 2216 ha i zamieszkuje go 874 mieszkańców. Sołtysem wsi jest Marian Strus. Różaniec Drugi zajmuje powierzchnię 1348 ha i zamieszkuje go 675 mieszkańców. Sołtysem wsi jest Świeżak Elżbieta.

 


Historia miejscowości Wola Różaniecka

Wieś położona w południowej części gminy Tarnogród, w obrębie Płaskowyżu Tarnogrodzkiego. Miejscowośc powstała na początku XVIII w wieku w dobrach ordynackich, na terenie Różańca. W latach 1723-1733 Różaniec był zastawiony za długi Adamowi Chądzyńskiemu, który jednocześnie dzierżawił Wolę Różaniecką (E. Bończak-Kucharczyk, D. Bondaryk, J. Żukowski, R. Niepsuj 1989 e, s. 2). Pod koniec XIX wieku istniał tu urząd gminy Wola Różaniecka liczącej 14148 mórg ziemi i 4308 mieszkańców (SGKP, wypisy, s. 466). Według spisu z 1921 roku we wsi było 148 domów (1 niezamieszkały) i 888 mieszkańców, w tym 12 Ukraińców (SGKP, wypisy, s. 9) W październiku 1942 roku policja niemiecka rozstrzelała w Woli Różanieckiej 6 rolników z Zamchu. Ich zwłoki zakopano na pastwisku (Biuletyn GKBZHwP, t. IX, s. 182). Obecnie Wola Różaniecka zajmuje powierzchnię 1873 ha i zamieszkuje ją 782 mieszkańców. Sołtysem wsi jest Marczak Piotr.

 


projekt i wykonanie: VIP strony internetowe

© Copyright 2011. Urząd Miejski w Tarnogrodzie. Wszelkie prawa zastrzeżone